maandag 12 augustus 2013

Van Profit naar Sharing naar Community Economy

We zitten midden in de omslag van de profit economie (IK) naar een sharing economie (WIJ), terwijl de eerste tekenen van een community economie (SAMEN) ook al zichtbaar zijn. We gaan van kopen naar huren, van bezitten naar delen en van ik naar samen. Dat biedt kansen voor slimme ondernemers met nieuwe businessmodellen.
Opkomst van de Sharing Economy (Social Sharing)
Er komen steeds meer initiatieven van ondernemers en particulieren die het mogelijk maken om tijd, kennis, producten en diensten te delen, vaak tegen een kleine vergoeding. Sommige van deze social sharing (peer-to-peer) initiatieven hebben grote impact op de traditionele sectoren. 

Denk aan het Amerikaanse AirBnB waar mensen hun eigen kamer, appartement of huis kunnen verhuren als hotelkamer. Ze bepalen zelf de voorwaarden zoals prijs. Het voordeel voor de klant? Geen overnachting in een onpersoonlijke hotelketen, geen massatoerisme, maar een persoonlijke beleving, kleinschalig bij mensen thuis en vaak spotgoedkoop. In 2008 in San Fransisco gestart en nu wereldwijd actief met inmiddels meer dan 10 miljoen geboekte overnachtingen. De hotelindustrie wordt langzaam al een beetje zenuwachtig.

Snapcarr is een Nederlands initiatief waarbij mensen hun eigen auto aan kennissen of buurtgenoten kunnen uitlenen tegen een kleine vergoeding. Het is een van de vele nieuwe initiatieven op het gebied van 'carsharing' naast het vertrouwde Greenwheels. Waarom ook niet want de gemiddelde auto staat verreweg de meeste tijd stil voor de deur. De Nederlandse jeugd schijnt minder bezitterig te zijn dan de voorgaande generaties. Volgens onderzoek van McKinsey overweegt de helft van de jongeren een auto te delen (‘carsharing’) in plaats van te kopen. Ze hoeven niet zo nodig zelf een auto. Als ze er een kunnen lenen wanneer ze hem nodig hebben is het voldoende. Naast de economische crisis is dit een andere lange termijn trend waar de automobielindustrie zich zorgen over maakt.  

De impact van dit soort nieuwe ontwikkelingen kan groot zijn. Eerder zorgden e-commerce initiatieven als Marktplaats.nl, Skype en Napstar (ook peer-to-peer) al voor ontwrichting van hele bedrijfstakken.

Een kleine bloemlezing van (nieuwe) Social Sharing initiatieven:
  • Snapcarr – auto delen/huren van vrienden en bekenden (NL)
  • AirBnB – slaapplaats delen/huren voor reizigers wereldwijd (Wereldwijd)
  • Parkcirca – oprijlaan delen/huren in drukke Amerikaanse steden (USA)
  • Parkingpanda – parkeerplaatsen delen/huren (USA)
  • Peerby – gereedschap en materialen delen/huren voor buurtgenoten (USA en NL)
  • 99dresses – ruilen van kleding om tijdelijk te dragen (Australie)
  • DogVacay – op elkaars huisdier passen tijdens vakanties (USA)
  • Zopa – mensen en bedrijven lenen elkaar geld (Groot Brittannië)
  • Peopleperhour – vraag en aanbod voor inhuren van werklui en vakspecialisten (USA)
  • WeHelpen – vraag en aanbod voor het helpen van buurtgenoten met allerhande klusjes (NL)
  • Taskrabbit – vraag en aanbod voor het uitvoeren van werkzaamheden voor anderen (USA)
  • Thuisafgehaald – mensen koken voor buurtgenoten (NL)
  • NLdoet - aanbieden en vragen van vrijwiligersklussen (NL)
  • Spullendelen – zolderkamer of kelder spullen uitlenen aan anderen (NL)
  • Autodate – gedeeld autogebruik voor zakelijke rijders en particulieren (NL)
  • Uniiverse – jouw talenten en tijd beschikbaar stellen aan anderen (USA)
  • Geldvoorelkaar – ondernemers verstrekken elkaar krediet (NL)
  • Rentafriend - huur een 'vriend' voor gezelschap bij tal van activiteiten
  • Velib - fietsen delen in Parijs (Frankrijk)
  • Speelotheek - lenen van speelgoed (NL)
  • Globetrooper - zoek en vind reisgenoten (USA en Azie)
  • Eatwithme - mee eten met...(USA)
  • Desksurfing - zoek en deel werkplekken (Wereldwijd)
  • Taxi2 - delen van taxi's (USA)
  • Landshare - mensen met land en mensen die het willen bewerken (Engeland)
  • Toyswap - ruilen van speelgoed (USA)
  • Livemocha - mensen die elkaar vreemde talen leren (Wereldwijd)
  • Zimride - zoek autorijders die dezelfde richting uitgaan om mee te rijden (USA)

'Delen' deden we natuurlijk al wel, denk aan bibliotheken, speelotheken, kunstuitleen, carpoolen en de voedselbank. Maar dit was op relatief kleine schaal en vooral geinitieerd door organisaties en instellingen. Bij deze nieuwe Social Sharing initiatieven neemt de consument het heft in handen en door het gebruik van social media zijn impact, schaalgrootte en netwerkeffecten al snel veel groter.

Een slim idee, een mooie website en wat media-aandacht en je hebt een leuke start-up te pakken. Maar let op! Voor continuiteit en een sluitend verdienmodel is echter meer nodig. Zo schat onderzoeksbureau MarketRespons de kansen voor het Nederlandse WeGo (auto-delen a la Snapcarr) niet hoog in, omdat uit hun onderzoek naar voren komt dat de meeste potentiele verhuurders niet staan te springen om hun bolide te verhuren aan buurtgenoten.  

Voordelen van Social Sharing
Het is niet zo raar dat veel van dit soort initiatieven goed scoren. Want peer-to-peer oplossingen zijn in het algemeen:
  • Persoonlijk (beleving)
  • Goedkoop en snel door het gebruik van internet (efficiënt)
  • Lucratief voor veel mensen (omzet, winst, bijverdienste)
  • Bieden producten en diensten op maat door het grote aanbod (maatwerk)
  • Betekenisvol (zinvol, goed doen, bijdrage maatschappij, voorkomen verspilling) 
  • Maatschappelijk relevant want het sluit aan op de MVO-tijdsgeest van lokaal, klein en milieuvriendelijk  
Vertrouwen is een cruciale factor als je spullen deelt. Nieuwkomers als TrustCloud, ConnectMe en Whytrusted springen in dit gat en verzamelen online data over het gedrag van deelnemers om daarmee een objectieve betrouwbaarheidsscore (‘trust score’) van deelnemers te kunnen laten zien. Daarnaast bieden websites soms aanzienlijke garanties om mensen over de streep te trekken. Zo heeft AirBnB een bedrag van € 700.000,- garant staan voor eventuele vernielingen of diefstal.

Social Sharing-initiatieven starten vaak vanuit maatschappelijk oogpunt, met een grote drive vanuit de oprichters, maar groeien vervolgens langzaam uit tot puur commerciële bedrijven. Onderzoeksbureau Forbes schatte voor 2012 een wereldwijde omzet in van 3,5 miljard met een jaarlijkse groei van 25%. 

Community Economy (Community Sharing) in aantocht
De volgende stap is van de Sharing Economy naar de Community Economy. Denk aan de vele initiatieven om samen met wijkgenoten lokaal stroom te produceren en te delen. Zo wil in Rotterdam-Noord de vereniging Blijstroom door het lokaal produceren en collectief inkopen van energie ervoor zorgen dat energie ook op de lange termijn schoon en betaalbaar blijft.

In Utrecht wordt al anderhalf jaar gewerkt aan een Voedseltuin. Een tuin waar je samen met anderen je eigen groenten, fruit en aardappelen kan telen. Biologisch geteelde groenten, weten waar je eten vandaan komt, dat willen we tenslotte toch allemaal? De Voedseltuin zit tussen een volkstuin en een productietuin in. “De Voedseltuin staat open voor iedereen. U werkt straks twee dagdelen per week samen met anderen aan de productie van voedsel. Het deel van de opbrengst dat u nodig heeft voor eigen gebruik, is voor u. Alles wat over is, wordt verkocht.”, aldus de website.

De Prael is een social enterprise midden op de Wallen in Amsterdam. Meer dan 100 mensen met een psychiatrische achtergrond bestieren samen met de twee oprichters brouwerij de Prael. Wat aan de voorkant een klein cafeetje lijkt, blijkt bij binnenkomst een brouwerij, proeflokaal, winkel en flink café te zijn. Een brouwerij met biologisch, ambachtelijk gebrouwen bier met de namen van helden van het Nederlandse levenslied zoals Johnny, Heintje en Tante Leen.

In de Arnhemse wijk Klarendal brengen buurtbewoners hun zelf gemaakte vogelhuisjes, tassen of wenskaarten naar de pop-upwinkel Oogst. Wat ze ermee verdienen, mogen ze houden. Het is een idee van een dit jaar gestart bewonersinitiatief. Inmiddels verkopen meerdere bewoners en kunstenaars uit de buurt er hun zelfgemaakte waar. De winkel is vooral bedoeld voor mensen die langdurig uit het arbeidsproces zijn.

Elsendorp is een peeldorp met duizend inwoners. Eind jaren negentig ging het niet goed en moesten veel basisvoorzieningen sluiten. De bewoners kwamen in actie. De inwoners van het dorp namen voorzieningen rond zorg, ouderenwoningen, dagbesteding en zelfs een woningprogramma in eigen hand. In Elsendorp verlenen bewoners samen met professionals zorg aan ouderen. Zelfs de buurtwinkel is terug. De inwoners "runnen” het zelf. 75% van de dorpsbewoners is actief in het dorp. Ook het woningprogramma krijgt een impuls. Op initiatief van de inwoners van het dorp komt er een nieuwe woonwijk. De financiering van projecten regelen ze zelf, vaak zonder tussenkomst van de overheid.

Bij het Broodfonds betalen de deelnemende zelfstandig ondernemers (ZZP-ers) elkaar een klein bedrag bij ziekte waardoor men geen peperdure arbeidsongeschiktheidsverzekering hoeft af te sluiten. Een belangrijk uitgangspunt is dat deelnemers elkaar kennen waardoor controle bij ziekte niet nodig is. Nieuwe deelnemers worden geïntroduceerd via een al deelnemend lid. Inmiddels zijn er 48 lokale Broodfondsen met meer dan 1500 deelnemers. 

Slechts een paar voorbeelden uit een reeks die de komende jaren steeds langer wordt. 

Het draait om 'shared value'
Managementgoeroe Micheal Porter heeft het over het creeren van 'shared value' als antwoord op het failliet van het kapitalistische systeem waarin het alleen draait om ikke, ikke, ikke en aandeelhouderswaarde. Het bedrijfsleven moet volgens Porter de lead nemen in het bij elkaar brengen van business en maatschappij. Shared value moet zorgen dat sociale en economische groei hand in hand gaan en op die manier zorgt voor een nieuwe periode van 'gobal growth'.  

Gelegenheidswij en Samenredzaamheid
Trendwatchers hebben het in de Trendrede 2013 over ‘gelegenheidswij’ en ‘samenredzaamheid’. We gaan van IK naar WIJ naar SAMEN.  Mensen gaan op zoek naar zingeving en een betekenisvol leven binnen de sociale verbanden waarin ze leven en werken. Mensen willen er toe doen en een schakel zijn tussen dat wat we doen en dat wat anderen daarvan merken. Simon Sinek zegt het zo: "People don't buy for what you do, but why you do it". Dat betekent steeds vaker samen aan de slag om een probleem op te lossen of iets op te bouwen of te ondersteunen.

In de Trendrede 2013 staat het mooi verwoord: De nieuwe wereld is er een van bijdragen in plaats van weghalen, van opwekken in plaats van onttrekken, van geven in plaats van nemen. We willen niet langer meer, maar beter. Delen is het nieuwe vermenigvuldigen. 

....En nu maar hopen dat al die te veel verdienende topbestuurders en 'medeplichtige' commissarissen en raden van toezicht dat ook snel door hebben. 

Net als de sharing-initiatieven zullen ook de community-initiatieven een steeds grotere impact krijgen op bestaande sectoren en traditionele bedrijfsmodellen. Hoogste tijd om met het management hier over van gedachten te wisselen op de jaarlijkse hei-dag! 

Ken jij nog mooie voorbeelden op het gebied van sharing en community, dan hoor ik het graag!




Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen