dinsdag 13 mei 2014

Waarom Chinezen de stoommachine niet uitvonden

Nederland moet weer het beste jongetje van de klas worden en blijven. Het verdienvermogen en de strategische wendbaarheid moeten daarvoor omhoog. Nederland moet een lerende economie worden gebaseerd op kenniscirculatie. Niets nieuws onder de zon. Tweehonderd jaar geleden versloegen we daarmee al de Chinezen.


Lerende economie
In het vorig jaar gepubliceerde rapport “Naar een lerende economie” constateert de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) dat economische groei niet meer vanzelfsprekend is. Nederland heeft zich de afgelopen decennia een economisch toppositie verworven. Om deze te behouden moet het verdienvermogen omhoog.

Onder verdienvermogen verstaat de WRR het vermogen om kansen en bedreigingen in de toekomst succesvol aan te kunnen pakken. De infrastructuur, instituties en het menselijk kapitaal moeten beter toegerust zijn om adequaat op veranderingen in te spelen. Sleutelbegrip hierbij is responsiviteit of te wel strategische wendbaarheid (lees meer). Om dit te bereiken adviseert de WRR een lerende economie op poten te zetten gebaseerd op kenniscirculatie.

Kenniscirculatie
Om de BV Nederland strategisch wendbaarder te maken moet volgens de WRR de overheid als aanjager optreden bij het stimuleren van kenniscirculatie. Dit gaat een stap verder dan het bevorderen van een kenniseconomie. Voor een kenniseconomie staat het ontwikkelen van nieuwe kennis centraal. Bij kenniscirculatie staat het optimaal gebruiken van bestaande kennis de centrale uitdaging.

Bij kenniscirculatie gaat het vooral om het signaleren, mobiliseren, en toepassen van ideeën en technieken uit andere bedrijven, sectoren en landen. Het gaat dan over het vergroten van het absorptievermogen van individuen en bedrijven om bestaande kennis in nieuwe contexten op te nemen en economisch waardevol te maken. Wat heeft dit nu met China en de stoommachine te maken, vraag je je misschien af?

Industriele revolutie
Wel nu. Lang gelden speelde eigenlijk hetzelfde probleem. Tot 1800 waren de mondiale verschillen klein, zo schrijft onze nationale brombeer Maarten van Rossem in zijn laatste boekje ‘Waarom de stoommachine geen Chinese uitvinding is”. Een interessant en goed leesbaar boekje met de veelzeggende subtitel “Hoe het Westen zo welvarend kon worden”.

In die tijd hield China minstens gelijke tred met Europa als het ging om kennis, wetenschap, welvaart en economie. Maar vanaf de 18e eeuw begon Europa te versnellen en nam ze steeds verder afstand van China, dit terwijl de Chinezen min of meer dezelfde uitgangspositie hadden.

Naast een gezond potje VOC-mentaliteit en het gebruik van grof koloniaal geweld door de Europeanen, was het vooral de ‘kenniscirculatie’ in West-Europa die er voor zorgde dat Europa vanaf de 18e eeuw een mondiale voorsprong nam.

Zo leidde de uitwisseling van kennis, inzichten en technologien tussen Oostenrijkers, Italianen, Duitsers, Fransen, Scandinaviers, Nederlanders en Engelsen tot talloze baanbrekende innovaties zoals de stoommachine in 1712. Een belangrijke aanjager van de Industriele revolutie. Mechanisatie deed zijn intrede en sterke productiviteitsstijgingen en welvaartsstijgingen waren het gevolg.

Die Industriele revolutie was vooral een kennisrevolutie, zo schrijft van Rossem. Het westen was beter dan China in staat om al die nieuwe kennis en inzichten te vertalen naar praktische toepassingen die de afgelopen tweehonderd jaar het verschil hebben gemaakt.

Dat Europa China de afgelopen twee honderd jaar voorbij kon flitsen, kan volgens van Rossem alleen verklaard worden doordat Europa een lange (technologische) aanloop had genomen. De verbluffende Europese suprioriteit was al eeuwen in de maak en sterk gebaseerd op het internationaal delen van kennis en het slim en succesvol toepassen daarvan in baanbrekende praktische innovaties. Over hoe dat precies in zijn werk ging kun je lezen in van Rossem’s boekje.

Kijken of we in Europa dat huzarenstukje van twee honderd jaar geleden nog eens dunnetjes kunnen overdoen.

Bron: WRR-rapport 'Naar een lerende economie. Investeren in het verdienvermogen van Nederland' en het boek 'Waarom de stoommachine geen Chinese uitvinding is', Maarten van Rossem, Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2013.



Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen