woensdag 2 maart 2016

Zelfmanagement nog teveel aanbodgericht

Zelfmanagement is het toverwoord in de gezondheidszorg. Alleen staat bij de invulling nog te vaak de diagnose of ziekte centraal en niet de voorkeuren, behoeften en competenties van de individuele zorgklant.
Toenemende aandacht voor zelfmanagement
Dat blijkt uit het promotieonderzoek van Lieke van Houtum, uitgevoerd onder de vleugels van Nivel. Van Houtum onderzocht in hoeverre de behoefte aan ondersteuning samenhangt met de ziekte en de persoonlijke leefomstandigheden.

Mensen met een chronische ziekte zijn elke dag bezig met de uitdagingen die hun ziekte met zich meebrengt. Ze moeten bijvoorbeeld medicijnen innemen, omgaan met klachten en complicaties van de ziekte, samen met hun arts beslissen over wat voor hen de beste behandeling is of letten op gezond eten en voldoende beweging. Veel mensen hebben ondersteuning nodig bij dit ‘zelfmanagement’.

Aanbodgericht in plaats van vraaggericht
Op dit moment richten zorgaanbieders en zorgverzekeraars zich bij het inrichten en aanbieden van zelfmanagement vaak op groepen mensen met een bepaalde chronische ziekte, bijvoorbeeld diabetes of astma. Denk aan de ontwikkelingen van internetportals, websites, slimme apps, thuismonitoring, sms-reminders, tips, etc.

Maar uit het onderzoek van Van Houtum blijkt dat niet zozeer het type ziekte, maar veel meer het verloop van de ziekte bepalend is voor de behoefte aan ondersteuning. Zo hebben mensen met een chronische ziekte met een wisselend of onvoorspelbaar verloop, meer behoefte aan ondersteuning dan mensen waarvan het verloop stabiel is.

Bij de inrichting van zelfmanagement moet er meer aandacht komen voor de individuele wensen, behoeften, voorkeuren en mogelijkheden van patiënten. Want individuele doelen, voorkeuren, competenties en de manier waarop mensen hun ziekte ervaren zijn sterk bepalend voor hun ondersteuningsbehoefte.

Onderzoekster Lieke van Houtum voegt daar aan toe: "Bovendien komen mensen met verschillende soorten ziektes vaak dezelfde soort uitdagingen tegen in de dagelijkse omgang met hun ziekte. Denk maar aan het moeten innemen van medicijnen of het moeten leren omgaan met minder energie. Mogelijk kan ondersteuning vaker ziekte-overstijgend worden aangeboden. In dat geval kunnen ook mensen met weinig voorkomende ziektes en mensen met meerdere chronische ziektes, waarvoor nu geen specifieke ondersteuning is, hiervan baat hebben."

Leefomstandigheden spelen een rol
Ook is begrip van de persoonlijke leefomstandigheden nodig om de moeilijkheden bij zelfmanagement te begrijpen. Hoe het leven van mensen met chronische ziekte is ingevuld, welke doelen zij nastreven en welke problemen zij hebben in hun alledaagse leven, bepalen in hoeverre ze in staat zijn tot goed zelfmanagement.

"Als mensen andere problemen hebben in hun leven zoals financiële of relationele problemen, dan is het lastiger om goed om te blijven gaan met de chronische ziekte. Zelfmanagement heeft dan vaak niet de meeste prioriteit. Daarom is het belangrijk dat zorgverleners, artsen en verpleegkundigen een goed beeld hebben van het dagelijks leven van hun chronische patiënten, zodat zij hen beter kunnen ondersteunen bij het omgaan met hun ziekte", aldus Van Houtum.

Zorgplan is (nog) niet de oplossing
Een van de hulpmiddelen om de cliënt meer de eigen regie te laten voeren is het opstellen van een persoonlijk zorgplan. Toch blijkt uit het onderzoek ‘Kennissynthese individueel zorgplan’ van Nivel dat maar 6 tot 25 procent van mensen met een chronische ziekte gebruik maakt van een individueel zorgplan voor 'zelfmanagement'.

Volgens het onderzoek worden ’persoonlijke doelen en de persoonlijke situatie van de patiënt vaak niet meegenomen in het zorgplan, terwijl dit de kern van het plan moet zijn.’ Volgens Nivel is het aanbod van zorgplannen groot, maar ontbreekt maatwerk. Een zorgplan is dus onvoldoende op de patiënt zelf afgestemd. Niet alle patiënten hebben behoefte aan een eigen zorgplan, aldus Nivel. En zorgverleners zijn ‘selectief in het aanbieden van een zorgplan omdat men twijfelt of een zorgplan wel geschikt is voor de patiënt.’ Een zorgplan is dus onvoldoende op de patiënt zelf afgestemd. Dat komt volgens Nivel door de koppeling van het zorgplan aan de formele zorgstandaard, dat is de norm voor multidisciplinaire zorg voor mensen met een chronische ziekte.

Procesevaluaties van zelfmanagement met behulp van zorgplannen laten zien dat er positieve effecten zijn’, aldus de onderzoekers. ‘Als patiënten en zorgverleners eenmaal werken met een zorgplan, zien zij ook de voordelen.’

Betere gezondheid en daling zorgconsumptie 
Het ondersteunen van zelfmanagement kan bij mensen met een chronische ziekte tot een betere gezondheid en een kleine daling van de zorgconsumptie leiden. Maar om het potentieel van zelfmanagement volledig te kunnen benutten moeten ondersteuning en interventies meer op maat worden aangeboden. Dat staat in een rapport over de zorg voor chronisch zieken van ZonMw uitgevoerd door NIVEL, het RIVM, CBOimpact en TNO.

De onderzoekers hebben een meta-review gemaakt van onderzoek uit het buitenland en uit Nederland. Daarmee is nu voor het eerst de effectiviteit van zelfmanagement goed onderbouwd. Ook is duidelijk geworden welke factoren positief bijdragen aan het verder invoeren van zelfmanagement, zoals een interventie die op de wensen en behoeften van de patiënt is afgestemd en enthousiaste zorgverleners die ‘afvinklijstjes’ durven loslaten. Het onderzoek is te downloaden op de website van Nivel.

Niet iedereen is regisseur van zijn eigen leven
Niet alle ouderen zijn echter in staat de ‘eigen regie van het leven te nemen’. Dat blijkt uit het onderzoek 'Ouderen van de toekomst' van Nivel'. De ouderen van de toekomst verschillen niet alleen in hoe zij in het leven staan, maar ook in hun mogelijkheden. Bijvoorbeeld hun mogelijkheden om zelf zorg te regelen of de mate waarin ze een beroep kunnen doen op familie en vrienden. Ook hun woonomstandigheden en financiële mogelijkheden variëren. Ongeveer een kwart (25 procent) heeft voor zijn gevoel weinig ‘regie’ over zijn eigen leven en verwacht dat het op eigen kracht niet zal lukken lang ‘zelfredzaam’ te blijven.

Ontdek de mens achter de patiënt
Kortom, mensen willen, kunnen en weten het vaak niet als het om 'zelfmanagement' gaat. Om zelfmanagement tot een succes te maken, moet de aanbodgerichte aanpak ingeruild worden voor een klantgerichte aanpak. Met als motto: ontdek de mens achter de patiënt. Ook  - of juist -  als het om zelfmanagement gaat.

Bron: Nivel.nl. Het onderzoek van Lieke van Houtum is uitgevoerd binnen het Nationaal Panel Chronisch zieken en Gehandicapten (NPCG) van het NIVEL, dat wordt gesubsidieerd uit de instellingssubsidie van het ministerie van VWS. Voor het proefschrift is een subsidie verleend door het ministerie van OCW. Lees het persbericht.



Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen