woensdag 21 september 2016

Communicatie in de zorg werkt als placebo-pil

In de gezondheidszorg heeft communicatie grote invloed op de ervaringen van patiënten. Goede communicatie kan een positief effect hebben op patiënttevredenheid, therapietrouw en gezondheidsuitkomsten. Dat komt vooral door het placebo-effect dat optreedt. Hoe zit dat?


Goede communicatie werkt als een placebo-pil 
Goede communicatie is belangrijk voor patiënten en kan leiden tot placebo-effecten. Dat blijkt uit een interessant onderzoek dat gepubliceerd is op de website van NVGT. Placebo-effecten zijn echte psychobiologische effecten die niet veroorzaakt worden door een medisch-technische interventie.

De placebo-effecten treden waarschijnlijk op via: (a) neurobiologische reacties die vergelijkbaar zijn met het effect van pijnmedicatie, (b) angst- en stressreductie, en (c) vergroting van het gevoel van controle en van vertrouwen in wat er gaat komen (‘self-efficacy’).

Uit het onderzoek komt naar voren dat goede communicatie patiënten op de volgende manier kan beïnvloeden, namelijk door: (a) het manipuleren van verwachtingen, (b) het uiten van empathie, en (c) het geven van procedurele informatie.

Het manipuleren van verwachtingen, het uiten van empathie en het geven van procedurele informatie kunnen invloed hebben op de pijnbeleving van patiënten, of op andere uitkomsten zoals angst en tevredenheid. Deze effecten treden waarschijnlijk op via: (a) het nabootsen van neurobiologische effecten van pijnmedicatie, (b) het reduceren van angst en stress, en (c) het vergroten van het gevoel van controle en van vertrouwen in wat er gaat komen (self-efficacy).

Onduidelijkheid troef
In de gezondheidszorg heeft communicatie grote invloed op de ervaringen van patiënten. Eerder schreef ik al over het belang van communicatie in de zorg en het belang van een goede dialoog tussen zorgverlener en zorvrager ('it takjes two to tango').

Patiënten hebben behoefte aan goede informatie en vinden het belangrijk dat zij als een persoon worden gezien en niet als ‘patiënt met een diagnose’. Ondanks dat de effectiviteit van goede communicatie is bewezen, is nog onduidelijk welke communicatieve aspecten precies effectief zijn en op welke uitkomstmaten ze invloed hebben.

Stel dat patiënten tevredener zijn over het contact met hun arts nadat deze een communicatietraining heeft gevolgd. Komt dat dan doordat de arts vaker open vragen stelt of meer oogcontact heeft? Of komt het wellicht door iets anders? In onderzoek wordt communicatie vaak gebruikt als een containerbegrip, en dat biedt weinig praktische handvatten. Meer kennis is dus nodig, door het uitvoeren van onderzoek, naar de inhoud van wat nu nog een ‘zwarte doos’ is, aldus de onderzoekers.

Ze geven hier het volgende voorbeeld bij. Als een arts een patiënt een pil geeft, heeft niet alleen de feitelijke medicatie effect op de uitkomst, maar ook de context waarin die pil wordt gegeven. Zo kunnen de uitleg die de arts geeft, de witte jas die hij draagt en zelfs de kleur van de pil hun uitwerking hebben. De effecten die worden veroorzaakt door deze context, worden placebo-effecten genoemd. Placebo-effecten kunnen optreden zowel bij het geven van een ‘echte’ pil of behandeling als bij het geven van een pil zonder werkzame bestanddelen (placebopil) of van een placebobehandeling.

Leerpunten zorgcommunicatie
De onderzoekers zien n.a.v. hun onderzoek en literatuurstudie de volgende leerpunten:

  • In de gezondheidszorg is communicatie belangrijk; ze kan de uitkomsten van behandeling van patiënten beïnvloeden.
  • Het is onduidelijk welke specifieke communicatieve gedragingen effect hebben op specifieke uitkomsten bij patiënten, zoals pijn.
  • Het manipuleren van verwachtingen, het tonen van empathie en het geven van informatie over procedures kunnen leiden tot placebo-effecten en uitkomsten als pijn mogelijk beïnvloeden.
  • Het is aannemelijk dat deze placebo-effecten optreden via het nabootsen van neurobiologische effecten van pijnmedicatie, het reduceren van angst en stress, en het vergroten van het gevoel van controle en van vertrouwen in wat er gaat komen (‘self-efficacy’).
  • Meer onderzoek is nodig naar het effect van specifieke communicatie in de klinische praktijk, naar mogelijke schadelijke effecten van communicatie (nocebo-effecten) en naar het grensvlak van communicatie en neurobiologie.

Kortom, op het gebied van zorgcommunicatie is er nog veel onderzoekswerk aan de winkel.

Bron: De placebo-effecten van goede communicatie, Liesbeth M. van Vliet, Sandra van Dulmen, Patriek Mistiaen en Jozien M. Bensing, Nivel, 2016.Geraadpleegd op www.ntvg.nl.



Geen opmerkingen:

Een reactie posten