dinsdag 15 september 2020

Iedereen risicoleider in turbulente tijden

Risicoleiderschap gaat niet om het vermijden of beheersen van risico’s maar om het realiseren van doelen. Door het doelgericht omgaan met onzekerheden, risico’s én kansen. Hard nodig in een VUCA-wereld, zo lezen we in het boek Iedereen risicoleider.


Traditioneel risicomanagement

Traditioneel risicomanagement is prima in een wereld die stabiel en voorspelbaar is. Maar het is niet voldoende om te kunnen overleven in een hectische, snel veranderende wereld. 

In het boek Iedereen risicoleider introduceert adviseur, docent en risico-expert Martin van Staveren een andere aanpak met de naam risicoleiderschap. Dit risicoleiderschap moet op ieder niveau in de organisatie aanwezig zijn vandaar de titel van het boek: Iedereen risicoleider. Van Staveren schreef eerder Risicogestuurd werken in de praktijk en Risicoleiderschap: doelgericht omgaan met onzekerheden. Iedereen risicoleider bouwt op deze twee eerdere boeken voort.

Context en doel bepalen de weg

Het boek Iedereen risicoleider is volgens de auteur nodig omdat veel bedrijven weinig effectief en kostenefficiënt omgaan met onzekerheden. Risico’s worden simpelweg gebagatelliseerd of genegeerd of men probeert krampachtig zoveel mogelijk risico’s te vermijden en te beheersen. De auteur kiest in zijn boek voor de middenweg. Die ligt niet vast want vanuit de context en doelen is steeds weer een andere route nodig om richting die doelen optimaal met onzekerheden en risico’s om te gaan. Dat doelgericht omgaan met risico’s noemt de auteur risicoleiderschap. 

Je zou ook kunnen zeggen: wendbaar omgaan om met onzekerheden, risico’s én kansen in een snel veranderende wereld. Dat omgaan met risico's en onzekerheden wordt steeds belangrijker want zoals de bekende psychiater Damiaan Denys zegt: "We leven in een samenleving waarin het tolereren van onzekerheid een van de grootste uitdagingen is en dat is voor ons mentaal heel ingewikkeld." 

De wereld van risicoleiderschap

In twee delen neemt de auteur ons mee in de wereld van risicoleiderschap. In het eerste deel lezen we over waarom risicoleiderschap nodig is, wat risicoleiderschap inhoudt, hoe risicoleiderschap werkt in de praktijk en waarin het anders is als het traditionele risicomanagement. We lezen over de VUCA-wereld (Volatile, Uncertain, Complex en Ambiguous) waarin we leven, dat we te maken hebben met tamme en wilde vraagstukken en dat risicogestuurd werken hét uitgangspunt is. 

Risico's en kansen

Daar waar de traditionele risicomanager een staffunctie is en zicht richt op het objectiveren, kwantificeren, voorkomen en beheersen van risico’s in een stabiele omgeving met behulp van statische modellen, regels en protocollen (‘tamme vraagstukken’), heeft een risicoleider vanuit de lijn en dagelijkse praktijk de te behalen organisatie-, afdelings- of teamdoelen als focus, waarbij die zorgt voor een dynamisch proces voor het signaleren, subjectiveren en kwalificeren van risico’s én kansen in een VUCA-omgeving (‘wilde vraagstukken’). 

Daar waar risicomanager een functie is, is risicoleider een rolmodel. Om dit rolmodel handen en voeten te geven beschrijft de auteur een aanpak met zes risicostappen, drie samenvattende vragen en twintig basisvaardigheden. 

Persoonlijk risicoleiderschap

In deel twee gaat de auteur als eerste in op het onderwerp risicoleiderschap en persoonlijke ontwikkeling. Een interessant onderwerp. Want de manier hoe je in het leven staat, de psychologische basisbehoeften die ieder mens heeft, hoe jouw brein omgaat met onzekerheid en angst en jouw vaardigheden om doelgericht met risico’s en kansen om te kunnen gaan, zijn sterk bepalend voor de invulling door bestuurders, managers en medewerkers van het begrip risicoleiderschap. 

Je zou ook kunnen zeggen, dat maakt het verschil tussen bangerik en durfal, tussen reageren en bevriezen, tussen actief en passief, tussen realist en optimist. Belangrijk hierbij is het hebben van de juiste mindset, want zo lezen we in het boek ‘Having a growth mindset is essential for succes’.       

Risicosturing in de organisatie

Daarna volgen in het tweede deel de onderwerpen risicoleiderschap en organisatieontwikkeling gevolgd door voorbeelden van risicoleiderschap in de praktijk. Want hoe voer je risicoleiderschap nu in? Waar begin je, welke stappen neem je, welke fasering is handig en hoe zorg je voor een lerende organisatie? 

Belangrijk hierbij is de psychologische veiligheid die mensen op de werkvloer ervaren. Want als dat er niet is durven mensen zich ook niet uit te spreken als er zaken verkeerd dreigen te gaan. Of zoals de auteur schrijft: ‘ban de angst uit je organisatie.’ Voor het organiseren van risicoleiderschap geeft de auteur verschillende stappen mee zoals: bepaal het doel, formuleer het gedrag, regel de ondersteuning en creëer en benut de voorwaarden met betrekking tot de organisatiestructuur en –cultuur. 

[De aanpak van risicosturing kan geïntegreerd worden in de 'rolling strategy'-aanpak zoals ik die beschrijf in mijn boek Wendbare strategie op 1 A4.]

Met aansluitend enkele voorbeelden uit de praktijk en een bijlage met de 20 basisvaardigheden voor risicoleiderschap en 100 aandachtspunten.

Doelgericht en wendbaar en omgaan met risico's

De auteur beschrijft in Iedereen risicoleider goed waarom traditioneel risicomanagement in veel gevallen onvoldoende is en hoe je dat met risicoleiderschap anders, beter en wendbaarder kan aanpakken. 

Gezien de achtergrond van de auteur is het niet vreemd dat het boek leest als een goed voorbereid college. Het is eerder een degelijk en praktijkgericht kennis- en leerboek dan een inspiratieboek. Zo worden alle begrippen die we in het boek tegenkomen duidelijk gedefinieerd en wordt de relatie gelegd met bekende raamwerken, standaarden en modellen zoals ISO en Lean Six Sigma.

Iedereen risicoleider gaat over waarde realiseren én behouden in een onzekere wereld. Dat vraagt soms om het nemen van (gecalculeerde) risico’s, want zoals een oud gezegde luidt: het grootste risico is dat je geen enkel risico durft te nemen. Daar is Barack Obama het mee eens want zo zei hij ooit: ‘Als je ergens voor gaat, loop je het risico te verliezen. Als je niet gaat heb je al verloren.’ Iedereen risicoleider zorgt er voor dat je niet verliest. 


Deze recensie is ook gepubliceerd op Managementboek.nl. Het boek Iedereen risicoleider is te koop op Managementboek.nl

PS:

Meer horen, zien en lezen?

Op YouTube vind je een goed interview met schrijver Martin van Staveren. In een notendop: een VUCA-wereld vraagt om wendbare organisaties waarin 'iedereen risicoleider' is. Mooie uitspraak: de coronacrisis is klein bier als je het vergelijkt met de klimaatcrisis die op ons afkomt. Dus niet alleen signaleren en beheersen van risico's, wat in een VUCA-wereld steeds moeilijker wordt, maar vooral leren omgaan met onzekerheden en werken aan veerkracht (resiliency) en flexibiliteit (agility). [De twee pijlers van strategische wendbaarheid (strategic agility).] Mooie conclusie: meer systemen en protocollen gaan niet helpen. We hebben een nieuwe mindset nodig en moeten leren accepteren dat we niet alles kunnen en willen controleren. 

Lees dan mijn blog over wendbaar omgaan met risico's en onzekerheden. Want risico en onzekerheid zijn volgens onderzoekers verschillende grootheden en moeten verschillend gemanaged worden. Omgaan met risico en onzekerheid heeft ook alles te maken met het omgaan met dilemma's en paradoxen. Een aanrader op dat gebied is het boek Dansen met dilemma's.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten